ชวนรู้จัก…องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ

ก่อนหน้านี้เราชวนทุกท่านทำความรู้จักองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบทั่วไป ได้แก่ องค์การบริหารส่วนจังหวัด เทศบาล และองค์การบริหารส่วนตำบลกันแล้ว คราวนี้ถึงคิวขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษกันบ้าง
.
องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ คือ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่ได้รับการจัดตั้งขึ้นเพื่อบริหารจัดการพื้นที่ใดพื้นที่หนึ่งเป็นการเฉพาะ เนื่องจากพื้นที่นั้นมีลักษณะพิเศษหรือปัญหาเฉพาะตัวบางประการที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบทั่วไปไม่สามารถบริหารจัดการได้อย่างเหมาะสมหรือมีประสิทธิภาพเพียงพอ ไม่ว่าจะเป็น เมืองหลวงหรือมหานคร พื้นที่ชายแดน เมืองท่องเที่ยว เขตอุตสาหกรรม หรือพื้นที่เกาะ เป็นต้น
.
ลักษณะสำคัญขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ ได้แก่
.
[1] อาจมีโครงสร้างการบริหารงานที่ได้รับการออกแบบใหม่ให้สอดคล้องกับลักษณะและปัญหาเฉพาะของพื้นที่นั้น รวมถึงได้รับการจัดตั้งกลไกพิเศษ เช่น สภาที่ปรึกษา สภาประชาชน ฯลฯ เพื่อมาให้คำแนะนำหรือมีส่วนร่วมในการบริหารงานด้วย
.
[2] ผู้บริหารอาจมาจากวิธีอื่นนอกเหนือจากการเลือกตั้ง ไม่ว่าจะเป็นการแต่งตั้ง หรือการจ้างมืออาชีพมาเป็นผู้จัดการเมือง (city manager) ดังที่เมืองพัทยาเคยใช้ในช่วงแรก ทั้งนี้เพื่อความเหมาะสมกับรูปแบบการบริหารพื้นที่นั้น ๆ
.
[3] มีอำนาจหน้าที่บางประการที่มากกว่าองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นทั่วไป เพื่อประสิทธิภาพและความคล่องตัวในการแก้ปัญหาหรือช่วยผลักดันจุดเด่นของพื้นที่นั้น ๆ
.
[4] อาจมีแหล่งรายได้ กระบวนการรับเงินอุดหนุน หรืออิสระทางการคลังที่ต่างไปจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นทั่วไป เพื่อให้มีงบประมาณเพียงพอในการทำภารกิจเฉพาะและการบริหารจัดการบริการสาธารณะในพื้นที่
.
[5] อาจมีความสัมพันธ์กับรัฐในรูปแบบที่แตกต่างออกไป ได้รับการกำกับดูแลจากหน่วยงานที่ต่างจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นทั่วไป และอาจมีอิสระในการทำงานที่มากกว่า
.
ปัจจุบัน ประเทศไทยมีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษเพียง 2 แห่ง ได้แก่ กรุงเทพมหานคร และเมืองพัทยา จังหวัดชลบุรี
.
อย่างไรก็ดี มีความพยายามผลักดันให้เกิดองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษเพิ่มเติมจากภาคส่วนต่าง ๆ มาตลอดช่วงเวลาที่ผ่านมา ไม่ว่าจะเป็นเชียงใหม่มหานคร ที่ภาคประชาชนต้องการจัดตั้งเพื่อให้เชียงใหม่สามารถจัดการตนเองได้ โดยปราศจากอำนาจทับซ้อนจากรัฐส่วนกลาง นครเกาะสมุย ที่มีความพิเศษด้านการเป็นเมืองท่องเที่ยว หรือนครแม่สอด ที่โดดเด่นด้านการเป็นเขตเศรษฐกิจชายแดน เป็นต้น
.
เรื่อง: พงศ์ปรีดา ลิ้มวัฒนะกุล
ภาพ: สุกัญญา รัตนศรี

---