ชวนรู้จัก…อบต. (กันอีกรอบ) : ท้องถิ่นเล็กสุดของไทย

ช่วงก่อนการเลือกตั้งผู้บริหารและสมาชิกสภาองค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) เมื่อเดือน ม.ค. ที่ผ่านมา เราได้แนะนำให้รู้จักกับ อบต. กันไปหลายเรื่อง อย่างไรก็ตาม เพื่อเป็นการทบทวนความรู้ และยังอยู่ในซีรีส์ “ชวนรู้จัก…องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นไทย” เราจึงขอรวบรวมข้อมูลพื้นฐานของ อบต. มาให้ทุกท่านได้อ่านกันอีกครั้ง
.
อบต. ในปัจจุบันได้รับการจัดตั้งตาม พ.ร.บ. สภาตำบลและองค์การบริหารส่วนตำบล พ.ศ. 2537 และฉบับแก้ไขเพิ่มเติม (ปัจจุบันคือฉบับที่ 7 พ.ศ. 2562) เป็นองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่มีขนาดเล็กที่สุดของไทย โดยมีประชากรไม่เกิน 7,000 คน และมีรายได้ไม่รวมเงินอุดหนุนจากรัฐบาลต่ำกว่า 20 ล้านบาท ทั้งนี้ ในทางปฏิบัติบาง อบต. อาจมีรายได้มากกว่าจำนวนดังกล่าวได้ ขึ้นอยู่กับความสามารถในการหารายได้ของ อบต. นั้น ๆ
.
อบต. สามารถยกระดับเป็นเทศบาล หรือควบรวมกับ อบต. ข้างเคียง 2 แห่งขึ้นไปเพื่อจัดตั้งเป็นเทศบาลได้หากมีจำนวนประชากร ความเจริญทางเศรษฐกิจ และศักยภาพในการพัฒนาพื้นที่ตามเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด ทั้งนี้ จะต้องมีประกาศจากกระทรวงมหาดไทยรับรองการเปลี่ยนแปลงฐานะจาก อบต. เป็นเทศบาล
.
โครงสร้างของ อบต. ประกอบด้วย นายก อบต. ที่มาจากการเลือกตั้งของประชาชน ทำหน้าที่กำหนดนโยบายและบริหาร อบต. และสภา อบต. ประกอบด้วยสมาชิกสภาอย่างน้อย 6 คนจากการเลือกตั้งหมู่บ้านละ 1 คนเป็นอย่างต่ำ ทำหน้าที่รับรองแผนพัฒนา อบต. เห็นชอบร่างข้อบัญญัติต่าง ๆ และควบคุมการทำงานของนายก อบต. ให้เป็นไปตามกฎหมายและนโยบาย ทั้งนายกและสภา อบต. มีวาระการดำรงตำแหน่ง 4 ปีนับแต่วันเลือกตั้งเหมือนกัน
.
อำนาจหน้าที่ที่ อบต. ต้องทำ ได้แก่
[1] จัดให้มีและบำรุงรักษาทางน้ำและทางบก
[2] รักษาความสะอาดของถนน ทางน้ำ ทางเดิน และที่สาธารณะ รวมทั้งกำจัดมูลฝอยและสิ่งปฏิกูล
[3] ป้องกันโรคและระงับโรคติดต่อ
[4] ป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย
[5] จัดการ ส่งเสริม และสนับสนุนการจัดการศึกษา ศาสนา วัฒนธรรมและการฝึกอบรมให้แก่ประชาชน รวมทั้งการจัดการหรือสนับสนุนการดูแลและพัฒนาเด็กเล็กตามแนวทางที่เสนอแนะจากกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา
[6] ส่งเสริมการพัฒนาสตรี เด็ก เยาวชน ผู้สูงอายุ และผู้พิการ
[7] คุ้มครอง ดูแล และบำรุงรักษาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
[8] การบำรุงรักษาศิลปะ จารีตประเพณี ภูมิปัญญาท้องถิ่น และวัฒนธรรมอันดีของท้องถิ่น
[9] รักษาความเป็นระเบียบเรียบร้อย การดูแลการจราจร และส่งเสริมสนับสนุนหน่วยงานอื่นในการปฏิบัติหน้าที่ดังกล่าว
[10] ปฏิบัติหน้าที่อื่นตามที่ทางราชการมอบหมายโดยจัดสรรงบประมาณหรือบุคลากรให้ตามความจำเป็นและสมควร
.
ส่วนหน้าที่ที่ อบต. อาจทำเพิ่มเติมได้ ได้แก่
[1] ให้มีน้ำเพื่อการอุปโภค บริโภค และการเกษตร
[2] ให้มีและบำรุงการไฟฟ้าหรือแสงสว่างโดยวิธีอื่น
[3] ให้มีและบำรุงรักษาทางระบายน้ำ
[4] ให้มีและบำรุงสถานที่ประชุม การกีฬา การพักผ่อนหย่อนใจ และสวนสาธารณะ
[5] ให้มีและส่งเสริมกลุ่มเกษตรกรและกิจการสหกรณ์
[6] ส่งเสริมให้มีอุตสาหกรรมในครอบครัว
[7] บำรุงและส่งเสริมการประกอบอาชีพของราษฎร
[8] การคุ้มครองดูแลและรักษาทรัพย์สินอันเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดิน
[9] หาผลประโยชน์จากทรัพย์สินขององค์การบริหารส่วนตำบล
[10] ให้มีตลาด ท่าเทียบเรือ และท่าข้าม
[11] กิจการเกี่ยวกับการพาณิชย์
[12] การท่องเที่ยว
[13] การผังเมือง
.
ปัจจุบัน มี อบต. ทั้งสิ้น 4,990 แห่ง ถือเป็นองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่มีจำนวนมากที่สุด โดยจังหวัดที่มี อบต. มากที่สุด 5 อันดับแรก ได้แก่ นครราชสีมา (231 แห่ง) ศรีสะเกษ (171 แห่ง) อุบลราชธานี (171 แห่ง) สุรินทร์ (139 แห่ง) และบุรีรัมย์ (134 แห่ง) อย่างไรก็ตาม จำนวน อบต. มีแนวโน้มลดลงเรื่อย ๆ จากการยกระดับไปเป็นเทศบาลตำบล

---